$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ ba, 29-01-2019 | 10:20GMT+7

Nghệ nhân nhân dân Trần Độ: Tài hoa bậc nhất làng gốm Bát Tràng

TBV - Là người có nhiều đóng góp vào sự phát triển chung của làng nghề gốm sứ Bát Tràng. Nghệ nhân nhân dân Trần Độ không muốn ai đó ngợi ca riêng về cá nhân ông, mà chỉ muốn hình ảnh, tên tuổi của mình hòa chung vào sự phát triển của làng gốm, đưa thương hiệu làng gốm Bát Tràng ngày một phát triển, vang xa.
Nghệ nhân nhân dân Trần Văn Độ sinh năm 1957, ông thuộc thế hệ thứ 18 của dòng họ Trần làm gốm tại làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng. Là người có duyên với gốm sứ, nên ngay từ năm lên 9 tuổi, ông đã được cha mẹ truyền nghề. Năm lên 10 tuổi, người nghệ nhân ấy đã tự tay nặn ra các đồ vật bắt mắt, khiến cho cả những người thợ cao niên cũng phải kinh ngạc. 

Năm 1975, ông bắt đầu làm công nhân tại một xí nghiệp gốm sứ tại làng Bát Tràng. Hai năm sau, ông tham gia nghĩa vụ và cho tới năm 1982 thì ra quân, trở về làng, tiếp tục làm công nhân, cán bộ kỹ thuật, rồi làm quản đốc phân xưởng của Xí nghiệp Gốm sứ Bát Tràng. Ông từng được cử đi 6 tỉnh phía Nam để nghiên cứu về gốm sứ.

Năm 1989, ông quyết định tự mở lò sản xuất các sản phẩm gốm sứ, với các mặt hàng theo cách riêng của mình. Ông hiện đã là tác giả của hơn 80 tác phẩm nghệ thuật gốm sứ khác nhau. Những sản phẩm gốm sứ của ông đã từng được Nhà nước, Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đặt làm quà cho các đại sứ quán ở các nước; làm quà tặng cho các quan chức, lãnh đạo nhiều nước và bạn bè quốc tế đến thăm Việt Nam. Đây cũng chính là niềm tự hào về các sản phẩm gốm sứ tại làng Bát Tràng. Cơ sở sản xuất gốm xứ của nghệ nhân nhân dân Trần Độ vinh dự được đón tiếp rất nhiều nhà lãnh đạo cấp cao của đất nước.

Nghệ nhân nhân dân Trần Độ đã từng nói: “Ở làng gốm Bát Tràng, mỗi người thợ, mỗi một gia đình làm nghề gốm đều có sở trường khác nhau. Có người chú ý nhiều về đường nét sao cho nước men sáng màu, ít vẽ trang trí. Có người lại chỉ để tâm đến những kiểu tráng men 2 lớp trong một sản phẩm hoặc sáng tạo để cho ra lò những đồ gốm thô, gốm men chẩy. Riêng tôi chọn cho mình một lối đi riêng. Đó là việc tìm tòi phục chế những hình khối, màu men cổ”.
 

Nghệ nhân Trần Độ bên các sản phẩm do mình sáng tạo ra.
 

Với nghệ nhân Trần Độ, màu men của bộ gốm sứ Bát Tràng không chỉ là để tô thêm sắc màu cho những sản phẩm gốm sứ mà nó còn là những giọt mồ hôi, trí tuệ và toàn bộ công sức giành cho từng sản phẩm gốm sứ Bát Tràng.

Trên 50 năm kinh nghiệm trong nghề gốm sứ, nghệ nhân Trần Độ đã nghiên cứu, sưu tầm và gìn giữ được hơn 70 loại men cổ, với các bài men khác nhau. Riêng dòng men ngọc, nghệ nhân Trần Văn Độ đã sở hữu tới 12 công thức pha chế, với 12 biến tấu của loại men này. Trong số đó dòng men nâu trầm từ trước đến nay chưa hề xuất hiện ở Bát Tràng. Rồi men lam, men rau, men đá, men chảy, men nâu, men đen... 

Đối với loại men nâu rất được các khách hàng Châu Âu ưa chuộng, và cũng nhờ loại men nâu đặc trưng này mà ông đã nhận được rất nhiều hợp đồng từ các doanh nhân người Nhật. Trong màu men của Trần Độ luôn khiến những người ngắm nhìn cảm nhận được sắc màu của Phật Giáo ở bên trong. Đó chính là sắc màu của đời thường mà cũng chập chờn như cõi hư vô…

Từ việc phục chế các màu men, ông đã phục chế lại được hàng trăm sản phẩm gốm cổ từ thời: Lý - Trần - Lê, như: lư hương, lọ, chum, bát đĩa được thể hiện qua các lớp men rạn, men xanh ngọc, nâu… Ông đã phục chế thành công hơn 50 hiện vật và đã cung tiến cho Ban Quản lý di tích Đền Hùng (Phú Thọ); Đền Đô (Bắc Ninh); Đền Cổ Loa; khu di tích vua Lê và Trung tâm Văn hóa - Khoa học Văn Hiến (Hà Nội)...

Nghệ nhân nhân dân Trần Độ chia sẻ: Làng Bát Tràng là một trong những làng gốm cổ truyền của đất nước Việt Nam. Nhưng giờ phút này, làng Bát Tràng như một rừng hoa muôn sắc. Sự phát triển của làng nghề Bát Tràng đến giờ phút này là một sự phát triển không thể tưởng tượng nổi của những nghệ nhân, thợ giỏi, những người đã và đang cống hiến đóng góp cho làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng nói riêng và nghề gốm sứ của Việt Nam nói chung rất là lớn.

Nguyện vọng của nhân dân làng Bát Tràng, nguyện vọng của các nghệ nhân, thợ giỏi, người làm nghề tại làng Bát Tràng sắp tới đây nhân dịp kỷ niệm 60 năm Bác Hồ về thăm Bát Tràng. Làng nghề gốm sứ Bát Tràng sẽ dâng hiến, tặng 60 tác phẩm cho tòa nhà Quốc hội nơi quyền lực cao nhất của đất nước Việt Nam. Và đây cũng là sự chi ân của những nghệ nhân, thợ giỏi, của những người làm gốm ở Bát Tràng báo công với Bác Hồ nhân dịp kỷ niệm 60 năm Bác Hồ về thăm, căn dặn nhân dân làng Bát Tràng.

Nghệ nhân Trần Độ cho biết: Năm 2019, là một năm làng nghề gốm sứ Bát Tràng có nhiều sự kiện quan trọng. Nhân dịp xuân mới Kỷ Hợi - 2019, làng Bát Tràng, các nghệ nhân thợ giỏi, những người làm gốm Bát Trang đang nô nức đón xuân. Trong không khí vô cùng phấn khởi, hồ hởi, có sự lo toan cho cuộc sống gia đình, nhưng cũng có sự lo toan đóng góp cho xã hội và đất nước. Năm mới với những sự kiện mới, bằng công việc thực sự, những ý tưởng cho các sản phẩm được đặt trong tòa nhà Quốc hội, cho Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2019 của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. 
Bài và ảnh Cửu Long