$(document).ready(function () { $(".validate").validationEngine(); });
Thứ năm, 27-02-2020 | 16:26GMT+7

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng: “Bông hoa lạ” của làng nghề gốm sứ cổ truyền Bát Tràng

TBV - Từ cục đất sét vô tri, vô giác, qua bàn tay điêu luyện thành đồ vật có hồn cốt, là đứa con tinh thần chứa đựng cả tâm tình của người thợ gốm. Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng cũng vậy, song trong cuộc chơi “đất và lửa”, anh lại chọn cách phiêu riêng để có những tác phẩm độc đáo, đẳng cấp...
Phiêu giữa… “nghìn hoa”

Bát Tràng nổi tiếng là làng nghề gốm sứ nghìn năm tuổi, không chỉ của đất kinh kỳ Thăng Long mà còn của cả Việt Nam. Trong cái làng phi nông ấy có tới cả trăm lò gốm ngày đêm đỏ lửa và hàng trăm nghệ nhân luôn miệt mài sáng tác những tuyệt phẩm gốm sứ cho đời. Đó là một vườn hoa đa sắc mà mỗi bông hoa ngát thơm góp phần tỏa hương đưa làng nghề bay xa. Và chỉ có những “kỳ hoa, dị thảo” mới có thể nổi bật lên, thành nét đẹp, lạ trong vườn hoa ấy.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng, cơ sở gốm sứ Thành Đạt, chính là “bông hoa lạ” của làng nghề gốm sứ cố truyền Bát Tràng.
 

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng (thứ 3 từ trái sang) nhận giải Nhất tại Festival nghề truyền thống Huế 2019.
 

Không như nhiều người khác, anh Hưng đến với nghề gốm khá muộn. Sau khi học xong phổ thông, anh nhập ngũ để hoàn thành nghĩa vụ với Tổ quốc. Năm 1989, trở về quê hương, nơi con sông Hồng ngày đêm chở nặng phù sa, Nguyễn Văn Hưng tham gia Hợp tác xã Dịch vụ Thương mại Gốm sứ huyện Gia Lâm (Hà Nội). Lúc đầu chỉ là công việc mưu sinh, song ngọn lửa lò ma mị với mùi nồng nồng của đất sét đã khiến anh say mê nghề gốm tự lúc nào không biết.

Với sự nhạy bén của mình, vừa làm, vừa học hỏi kinh nghiệm, anh đã tích lũy được một “lưng vốn” đủ để bung ra cho cuộc chơi riêng của mình - Xưởng gốm Thành Hưng.

Ban đầu, với nỗi lo “cơm, áo, gạo, tiền”, anh tập trung vào sản xuất các mặt hàng dân dụng đơn giản để dễ tiêu thụ, nhanh chóng quay vòng vốn. Do được đánh giá cao về chất lượng và mẫu mã, sản phẩm của xưởng Thành Hưng luôn được thị trường đón nhận. Giai đoạn này đã tạo nên nền tảng vững chắc cho cuộc “phiêu” lớn mà người nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng ngày đêm ấp ủ.

Nhìn thấy trước thị hiếu của thị trường sẽ ngày càng khắt khe hơn, lại cộng với nỗi đam mê nghệ thuật gốm, vượt qua sự e ngại của người thân khi công việc đang suôn sẻ, Nguyễn Văn Hưng quyết định rẽ ngang. Anh chọn con đường gốm cao cấp, cực kén người chơi, người dùng vào thời điểm đó.
 

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng bên cạnh đôi bảo bình Sơn Thủy hữu tình đạt giải Nhất tại Festival
 nghề truyền thống Huế 2019.
 

Vững tay chèo, vượt sóng cả

Chấp nhận đi theo con đường mới là cũng phải chấp nhận đánh đổi nhiều thứ: trí tuệ, sức lực, tiền bạc. Một cuộc chơi “đắt” trên nhiều phương diện. 

Anh Hưng tâm sự: “Thức khuya, dậy sớm để đốt lò là chuyện thường tình. Có những lúc khi dỡ lò thấy thảng thốt vì sản phẩm không ra hình hài, men màu không như ý. Đôi khi cũng cảm thấy nản bởi mất quá nhiều trí lực, công sức, mồ hôi, thậm chí cả máu và tiền bạc mà kết quả lại chẳng có. Nhưng tĩnh lại, tôi tự nhủ mình chọn con đường này bởi niềm đam mê nên không được phép nhụt chí. Thất bại thì làm lại, tìm nguyên nhân để khắc phục. Những lúc ấy mới thấy thấm hai câu thơ: Mồ hôi vào mắt rất cay/ Vất vả tháng ngày mới có thành công”.
 

 Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng tại Lễ phong tặng Nghệ nhân Làng nghề Việt Nam năm 2019.

Tuy bề ngoài trông khá xù xì nhưng sâu thẳm nội tâm lại là người ưa hoàn mỹ, cầu toàn. Bởi vậy, nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng chỉn chu và đặt ra yêu cầu cao trong từng công đoạn sản xuất. 

“Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò”, đó kinh nghiệm truyền đời của người dân làng gốm Bát Tràng. Đất làm gốm phải được nén chặt, để đảm bảo độ rắn chắc cho sản phẩm. Kế đó là kỹ thuật tạo lớp men phủ (men trắng, men lam, men nâu, men xanh rêu, men rạn…). Cuối cùng là kỹ thuật nung lò để có được sản phẩm hoàn chỉnh. Nói “công thức” thì thế, chứ ở mỗi công đoạn thì mỗi nhà lò, mỗi nghệ nhân lại có những thủ pháp, bí kíp riêng. Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng cũng vậy, kinh nghiệm 30 năm làm nghề đã giúp anh đúc rút ra những bí quyết của riêng mình trong sản xuất sản phẩm gốm sứ cao cấp.

Với nguyên liệu, anh luôn đòi hỏi “đất trắng, xương trong” để có được sản phẩm tốt nhất. Nguyên liệu đắt tiền, độ kết dính không cao nên rất khó cho khâu tạo hình, nung đốt ở nhiệt độ cao, cho nên không phải ai cũng làm được mà đòi hỏi tay nghề phải giỏi. Tưởng thế đã là tới đỉnh, song anh Hưng không thỏa mãn với những gì làm được mà luôn muốn vươn tầm cao hơn nữa. Anh nghiên cứu tìm loại nguyên liệu tốt hơn và đến nay theo nghệ nhân này chia sẻ loại đất bây giờ đang sử dụng là tốt nhất. Và càng tốt thì lại càng khó làm, càng là thử thách với các “cao thủ” nghề gốm.

Về men, nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng luôn canh cánh trong lòng làm sao tìm được công thức pha chế men, màu truyền thống nhưng vẫn đáp ứng được thị hiếu của khách hàng. Nhiều lần thử, nhiều lần thất bại và cứ mỗi lần như thế, người nghệ nhân này lại như cây trầm dó, càng chặt lại càng phát tiết ra tinh hoa. Những loại men mà cơ sở gốm Thành Đạt - Bát Tràng ngày nay (tiền thân là Xưởng gốm Thành Hưng) sử dụng trong các sản phẩm cao cấp ra đời từ những “vết sẹo” ấy.

Trong khâu vẽ trang trí, dù không qua trường lớp mỹ thuật chuyên nghiệp nào song ngay cả những người khó tính nhất cũng phải công nhận tài năng vẽ trên gốm của nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng. Đó không chỉ dừng lại ở mức hoa văn, họa tiết mà là những tác phẩm trên sản phẩm gốm. Chính vì thuộc típ người vẽ kỹ, vẽ sâu nên anh Hưng xây dựng đội ngũ vẽ sản phẩm cho cơ sở của mình khá “chất”.

Vinh quang chỉ là… phần thưởng

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng tâm sự, mỗi một giải thưởng, thành tích, đến với mình thì luôn xem đó là phần thưởng cho lao động quá khứ, chứ không phải để hãnh diện, vươn ngực khoe khoang. 

Sản phẩm gốm sứ Thành Đạt - Bát Tràng đã khẳng định uy tín và chất lượng trên thị trường, được khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng. Nhiều sản phẩm được bài trí tại Văn phòng Quốc hội, đình, đền, chùa lớn… Tại Festival nghề truyền thống Huế năm 2019, nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng vinh dự đạt được giải Nhất với tuyệt phẩm Đôi bảo bình Sơn Thủy hữu tình.

Điều mà anh Hưng tâm đắc nhất là có được “hệ” khách hàng mua sản phẩm của mình không những chỉ để sử dụng, mà còn để trưng bày, để chơi. Điều này không phải dễ dàng trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay. Họ chơi gốm sứ, theo dòng sản phẩm yêu thích nghĩa là đã chấp nhận “theo” nhân sinh quan, thế giới quan, vũ trụ quan của người nghệ nhân. 

Đấy chính là sự vinh quang cao nhất mà nghệ nhân Nguyễn Văn Hưng có được…
Bài và ảnh Đặng Huy